Academia Occitana

La dinamica de l’istòria

Academia Occitana

Jorn per jorn

La dinamica de l’istòria

Avèm rapelat mai d’un còp que lo còr (o lo crusòl) de nòstra lenga se trobava a la convergéncia de sas tres grandas unitats, gascona, nòrd-occitana e occitana mejana. E que denegar aquesta evidéncia menava a fòrabandir l’espaci gascon de l’ensemble occitan. Una autra realitat es la difusion, dins un movement principalament centrifugue, de las solucions elaboradas pels centres de poders e d’escambis (caplòcs administratius, religioses, comercials…). L’exemple mai espectaclós, e lo mens visible perque nos cura los uèlhs, es lo d’aqueste vast espaci geografic, a cavalons sus doás regions istoricas longtemps antagonistas, Guiana e Lengadòc, reünidas per L. Alibèrt dins un meteis ensemble lingüistic qualificat de « lengadocian ». Es aisit de pensar que lo toponime « Brajairac » (doblet d’un « Bragairac » gascon) a una origina nòrd-occitana, coma benlèu lo « lengadocian septentrional », e sabèm que lo parlar gavaldanés es un « lengadocian amb -cha »… De son costat, emai foguèsse per la denonciar, D. Sumien a soslinhat « la tendance ancienne du vivaro‑alpin à se faire aspirer par des variétés extérieures ». E qui a legit Bladèr sap pro que lo gascon garonés es mai prèp dels parlars « lengadocians » de la riba dreita de Garona que dels parlars pirenencs… Mas aquò non empacha pas la dinamica unificatritz de jogar tanben dins l’autre sens : segon Alibèrt, lo parlar tolzan « a sofèrt (sic) de l’influéncia del gascon » e lo cevenòl « es lo parlar mai parent del provençal »… que, sense que se’n mainèssen, de longtemps a passat lo Ròse. Aital se revèlan l’evolucion seculària - qu’illustrarián mila exemples lexicals e gramaticals -, la tendéncia testuda cap a l’unitat lingüistica, trenscendent sense las denegar totas las varietats. De canals invisibles irrigan l’espandi occitan e es plan per aquò que disèm que l’occitan es una lenga : lo Leitorés Pèir de Garròs nos parla de « lanças ponchudas » e un eròi de la Bederresa Joana Bartès (Clardeluna) pòt « crompar un chaval »…

Per nosautres, observators modèstes e atentius de la realitat, es dins la rega d’aqueste procès istoric que se tròba la matèria e la legitimitat de l’occitan comun - l’occitan de uèi -, instrument màger de la subrevida de la lenga nòstra.

J.P.