Academia Occitana

Mite e istòria

Academia Occitana

Jorn per jorn

Mite e istòria

En 581, lo rei got d’Espanha, Leubigild, ataca los vascones, los fòrça a emigrar per una granda part al nòrd dels Pirenèus e fonda la fortalesa plan nomenada de Vitoria (Victòria) per una ocupacion durabla del país. En 587, Gregòri de Tors (o d’Alvèrnhe) senhala lor arribada en Novempopulania, entre Garona e Pirenèus. Dins un canton del territòri seràn majoritaris e impausaràn lor cultura, seràn los Basques. Per la màger part del territòri se mesclaràn a la populacion romanizada e amassa seràn los Gascons. Aquí, l’euscarian constituïrà un superstrat sul roman de Novempopulania, exactament coma lo franc sul roman del nòrd de Léger e l’eslau sul romanés. Son influéncia, coma pels autres cases, tocarà mai que mai a la fonetica de la lenga populara. Dins los sègles seguents, serà a sos contactes amb l’occitan gascon que la lenga basca modèrna deurà l’essencial de son vocabulari latin (per d’unes « patriòtas » gascons, vendriá del francés !). E lo substrat aquitan, me disètz ? L’aquitan antic, benlèu aparentat al basc mas disparegut despuèi los primièrs sègles ? Segur qu’aguèt una influéncia sus l’occitan gascon, tant e pas mai sus la rèsta de l’occitan coma lo grèc, l’etrusc, lo ligur e lo celtic, aquelas lengas contemporanèas. Mas tot aquò, que sabèm despuèi longtemps non empacharà pas de lingüistas de parlar de substrat basc pel gascon, de conferencièrs d’explicar que los Gascons son de Basques latinizats e d’unes de somiar a una « Vasconia » qu’uniriá « tornar » Basques e Gascons per un destin comun. Cossí lor explicar que la Novempopulania èra tant latinizada coma la Narbonesa, que sa toponimia n’atèsta amb eloquéncia (Armanhac, Astarac, Marsan, Manhoac…), que los estatjants de las somptuosas villas de Shiragan o de Montmaurin non parlavan pas basc, nimai los reis de Tolosa qu’avián lor segonda capitala a Aire de Tursan. E que lo que las sorsas latinas apèlan Leopus o Lupone e que seriá l’instigator de l’afar de Roncesvals en 778, non èra pas Lop, nimai Otxoa, mas Leub. Un duc dels Gascons amb un nom germanic ? Un descendent de Leubigild ? Em !...

J.P.